چنگيز خان بود . در اثناى راه ديد كه جوچى كوچ كرده از يورتى به يورتى مىرود . اتّفاقا گذرش به موضعى افتاد كه هميشه آنجا شكار مىكرد . چون خود ضعفى داشت امرا را در شكار فرستاد . آن شخص ديد كه جمعى كثير شكار مىكنند . با خود يقين كرد كه جوچى شكار مىكند ، بنابراين ، چون به بندگى چنگيز خان رسيد و از وى بيمارى جوچى خان را استفسار نمود ، آن شخص گفت كه « از بيمارى او خبرى ندارم ، امّا در وقت آمدن ديدم كه در دامنهء فلان كوه به شكار مشغول بود . » چنگيز خان را اين سخن چنان به خشم آورد كه زياده بر آن متصوّر نبود ؛ چه ، در خاطر خود قرار داده بود كه جوچى ياغى شده كه به سخن پدر التفات نمىكند . بنابراين ، فرمود كه جوچى ديوانه شده و از وى حركات احمقانه به ظهور مىرسد . اكنون لشكرها بر سر او بايد فرستاد ، و در مقدّمهء لشكر [ 239 ب ] چغتاى و اوگتاى بايد بود و خويشتن در عقب آنها برنشيند . و در اثناى آن حال خبر فوت جوچى رسيد « 1 » . چنگيز خان از فوت او بسيار دلتنگ شد و چون نيك تفحّص و تحقيق نمود ، سخن آن شخص كه گفته بود كه جوچى شكار مىكرد محض دروغ و افترا بود . بنابراين ، حكم فرمود كه آن را به ياسا رسانيدند ، ليكن آن مردك چون از حقيقت حال خبر يافته بود ، پيش از آن از اردوى چنگيز خان گريخته به جانبى به در رفت . و مدّت زندگانى جوچى سى سال بود . و بعد از فوت او از پانزده پسران او با توخالق قايم‌مقام پدر بر سرير خانى قرار گرفت . و تفصيل اسامى پسران جوچى بدين منوال است : باتو ، بركه ، بركه‌چار « 2 » ، هوكاچى ، شيبآن ، تنگقوت ، بووال ، چيلاؤقون ، شينگقور ، چيمباى ، محمّد ، اودور ، بوقا ، توقاى تيمور ، شينگگوم « 3 » . و هريكى ازين پسران چندان اولاد داشتند كه ذكر تفاضيل آنها كتابى عليحدّه مىخواهد . و پسر دويم چنگيز خان از خاتون بورته فوجين ، چغتاى خان بود ، كه از ابتداى ولايت تركستان تا انتهاى آب‌آمويه تعلّق به او داشت ، و بعد از وى فرزندان او در آن ولايت حكومت داشتند . و پسر سيم از خاتون مذكور ، اوگتاى قاآن است ، كه بعد از چنگيز خان پادشاه شد و سيزده سال قاآنى كرد ، و از فرزندان او چندتايى قاآنى كردند .

--> ( 1 ) . منهاج السراج معتقد است كه خود چنگيز خان ، در خفا ، جوچى را مسموم كرد . او مىنويسد چون جوچى از پدر سليم النفس‌تر بود و به قتل مردم و ويرانى بلاد مايل نبود ، مورد خشم چنگيز خان قرار گرفته بود . حتى نوبتى جوچى مصمم بود كه با مسلمين بسازد و پدر را از ميان بردارد ، ولى چغتاى راز را فاش كرد ، لذا چنگيز خان مخفيانه او را زهر داد . - طبقات ناصرى ، ص 379 . ( 2 ) . متن : بركحر . ( 3 ) . خواجه رشيد الدين تعداد پسران جوچى را چهارده تن ذكر كرده و نخستين آنان را آورده ضبط كرده نه باتو - جامع التواريخ ، ص 710 و ص 734 .